မရည္ရြယ္တဲ့ ဆိုးက်ဳိးေတြေပၚလာတဲ့ ေခတ္

 

ဆယ္လ္မန္ ရာမာဒန္ အေဘဒီ မန္ခ်က္စတာၿမိဳ႕ တိုက္ခိုက္မႈမတိုင္မီညက ေတြ႕ရေသာ ရဲကတင္ျပသည့္ စီစီတီဗီ ဓာတ္ပံုမ်ား။ ဓာတ္ပံု - ေအအက္ဖ္ပီဆယ္လ္မန္ ရာမာဒန္ အေဘဒီ မန္ခ်က္စတာၿမိဳ႕ တိုက္ခိုက္မႈမတိုင္မီညက ေတြ႕ရေသာ ရဲကတင္ျပသည့္ စီစီတီဗီ ဓာတ္ပံုမ်ား။ ဓာတ္ပံု - ေအအက္ဖ္ပီ

နယူးေဒလီ - ကမၻာ့အင္အားႀကီး ႏိုင္ငံေတြဟာ အမ်ားအားျဖင့္ တျခားႏိုင္ငံေတြရဲ႕ အစိုးရေတြကို
ေျဗာင္က်က်နဲ႔ တိတ္တိတ္ပုန္း ျဖဳတ္ခ်ဖို႔ ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္ၾကတယ္။ အတာလြယ္တဲ့ အစိုးရေတြကို
အာဏာအပ္ႏွင္းၿပီး အဲဒီအစိုးရေတြကို စစ္ေရးအရ အသံုးျပဳၿပီးေတာ့ေတာင္ က်ားကန္ေပးထားၾကတယ္။

ဒါေပမဲ့လည္း တစ္ခါတေလေရတိုမွာ ေကာင္းတဲ့အၾကံအစည္လို႔ ထင္ရေပမဲ့ မရည္ရြယ္ထားတဲ့
ဆိုးရြားတဲ့အက်ဳိးဆက္ေတြ ျဖစ္ေပၚလာကာဝင္ေရာက္စြက္ဖက္တာေၾကာင့္ ႏိုင္ငံေတြကို ပဋိပကၡ
က်ေရာက္ေစၿပီး ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္တဲ့ ႏိုင္ငံေတြဟာ အၾကမ္းဖက္မႈရဲ႕ပစ္မွတ္ေတြ ျဖစ္လာၾကရတယ္။
အေရွ႕အလယ္ပိုင္းမွာ ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္တဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ တိုးပြား လာတဲ့ အၾကမ္းဖက္မႈေတြနဲ႔
ရင္ဆိုင္လာရတဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေတြဟာ အခုအခ်ိန္မွာ အတိုင္းသား ျမင္ေနရတယ္။

ေမလတုန္းက လစ္ဗ်ားမွ ေရႊ႕ေျပာင္းအေျခခ်သူ မိဘေတြရဲ႕ ၿဗိတိန္ႏိုင္ငံဖြား တစ္ေယာက္ျဖစ္တဲ့
အသက္ ၂၂ ႏွစ္ အရြယ္ရွိ ဆယ္လ္မန္ရာမာဒန္ အေဘဒီ (Salman Ramadan Abedi) ဟာ
အဂၤလန္ႏိုင္ငံ မန္ခ်က္စတာၿမိဳ႕မွာ က်င္းပခဲ့တဲ့ အေမရိကန္ ေပါ့ပ္အဆိုေတာ္ Ariana Grande ရဲ႕
စင္တင္ ေတးဂီတပြဲတြင္ အေသခံ ဗံုးေဖာက္ခြဲခဲ့တယ္။ ဆယ္စုႏွစ္တစ္ခုအတြင္း UK မွာ အဆိုးရြားဆံုး
အၾကမ္းဖက္တိုက္ခိုက္မႈကို လစ္ဗ်ားမွာ UK နဲ႔ သူ႔ရဲ႕မဟာမိတ္ေတြရဲ႕ လႈပ္ရွားမႈေတြေၾကာင့္ မရည္ရြယ္
မလိုလားတဲ့ ႏိုင္ငံေရး ရလဒ္လို႔ေျပာႏိုင္တယ္။ ျပင္ပစြက္ဖက္မႈေၾကာင့္ လစ္ဗ်ားႏိုင္ငံဟာ
စစ္ပြဲေတြေၾကာင့္ ေျခကုန္လက္ပန္းက်ေနတဲ့ အၾကမ္းဖက္သမားေတြရဲ႕ ခိုလံႈရာအျဖစ္
နာမည္ရလာတယ္။

UK ဟာ လစ္ဗ်ားမွာရွိတဲ့ ဂ်ီဟဒ္ေတြကို ကိုယ္ထိလက္ေရာက္ အကူအညီေပးခဲ့႐ံုတင္မကဘူး၊
ၿဗိတိသွ် - လစ္ဗ်ား လူမ်ဳိးေတြအပါအဝင္ ႏိုင္ငံျခားက တိုက္ခိုက္ေရးသမားေတြကို ၂ဝ၁၁ ခုႏွစ္က
ဗိုလ္မွဴးႀကီး ကဒါဖီအစိုးရကို ျပဳတ္က်ေစခဲ့တဲ့ ေနတိုးအဖြဲ႕ ဦးေဆာင္ခဲ့တဲ့ စစ္ဆင္ေရးမွာ ပါဝင္
ပတ္သက္ေစခဲ့တယ္။ အဲဒီ တိုက္ခိုက္သမားေတြထဲမွာ Abedi ရဲ႕ အေဖဟာ အယ္လ္ေကဒါအဖြဲ႕နဲ႔
ဆက္ႏႊယ္တဲ့ လစ္ဗ်ား အစၥလမၼစ္ တိုက္ခိုက္ေရးအဖြဲ႕ရဲ႕ တာရွည္ အဖြဲ႕ဝင္တစ္ေယာက္ျဖစ္ခဲ့တယ္။

အဲဒီအဖြဲ႕ဝင္ေတြဟာ ကဒါဖီအာဏာရွိေနတဲ့ အခ်ိန္အတြင္းမွာ အက်ဥ္းခ်ခံခဲ့ရ၊ ဒါမွမဟုတ္
ျပည္ေျပးေတြျဖစ္ခဲ့ၾကရတယ္။ Abedi ရဲ႕ အေဖဟာ လြန္ခဲ့တဲ့ေျခာက္ႏွစ္က လစ္ဗ်ားကို ျပန္လာၿပီး
Tripoli Brigade လို႔ေခၚတဲ့ အေနာက္အုပ္စုရဲ႕ ေထာက္ပံ့မႈရတဲ့ အစၥလမၼစ္စစ္ဝန္ထမ္းအဖြဲ႕ထဲ
ပါဝင္ကာ တိုက္ပြဲဝင္ ခဲ့တယ္။ သားျဖစ္သူ Abedi ဟာ လစ္ဗ်ားႏိုင္ငံက မၾကာေသးခင္က ျပန္လာ
ခဲ့ၿပီးေနာက္ မန္ခ်က္စတာ ေတးဂီတပြဲမွာ အေသခံ ဗံုးေဖာက္ခြဲခဲ့တယ္။

'အစၥလမၼစ္ ဘာသာေရးဆိုင္ရာစစ္သည္'ေဟာင္းတစ္ေယာက္က ဂ်ီဟဒ္ဝါဒကို သူ႔ရဲ႕ အေနာက္ႏိုင္ငံဖြား
သားကို လက္ဆင့္ကမ္းေပးခဲ့တာဟာ ပထမဆံုးအႀကိမ္မဟုတ္ဘူး။ အရင္ႏွစ္ ဇြန္လတုန္းက
ဖေလာ္ရီဒါျပည္နယ္၊ ေအာ္လန္ဒိုၿမိဳ႕မွာရွိတဲ့ Pulse ညကလပ္ ပစ္ခတ္မႈကို က်ဴးလြန္ခဲ့တဲ့ Omar
Saddiqui Mateen ဟာလည္း သူ႔အေဖဆီက လံႈ႔ေဆာ္အားေပးမႈကို ရယူခဲ့တယ္။ ဒီျဖစ္ရပ္ဟာ
အေမရိကန္သမိုင္းမွာ တစ္ရက္အတြင္း အဆိုးရြားဆံုး အေသအေပ်ာက္မ်ားတဲ့ ပစ္ခတ္မႈျဖစ္တယ္။
၁၉၈ဝ ျပည့္ႏွစ္မ်ားအတြင္းက အာဖဂန္နစၥတန္က ဆိုဗီယက္တပ္ေတြကို တိုက္ခိုက္ႏွင္ထုတ္ခဲ့တဲ့
အေမရိကန္အစိုးရ ေထာက္ပံ့ကူညီခဲ့တဲ့ မူဂ်ာဟစ္ဒင္တပ္ဖြဲ႕ေတြမွာ Mateen ရဲ႕အေဖ
ပါဝင္တိုက္ခိုက္ခဲ့တယ္။

အမွန္ေျပာရရင္ေတာ့ အဲဒီအခ်ိန္က အာဖဂန္နစၥတန္မွာ အေမရိကန္အစိုးရရဲ႕ လႈပ္ရွားမႈေတြဟာ
အခု အၾကမ္းဖက္မႈေတြရဲ႕ တစ္ခုတည္းေသာ မရည္ရြယ္ မလိုလားတဲ့ ႏိုင္ငံေရးရလဒ္ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
ပါကစၥတန္ရဲ႕ ေထာက္လွမ္းေရးေအဂ်င္စီနဲ႔ ေဆာ္ဒီအာေရဗ်ရဲ႕ ေငြေၾကးအေထာက္အပံ့နဲ႔ စီအိုင္ေအဟာ
သမိုင္းတြင္က်န္ရွိေနတဲ့ အႀကီးမားဆံုး ခိုးေၾကာင္ခိုးဝွက္စစ္ဆင္ေရးနဲ႔ ဆိုဗီယက္ဆန္႔က်င္တဲ့ သူပုန္
ေတြကို သင္တန္းေပးကာ လက္နက္တပ္ဆင္ေပးခဲ့တယ္။ စီအိုင္ေအ သင္တန္းေပးခဲ့တဲ့ ေျပာက္က်ား
အမ်ားစုမွာ 'ဘာသာေရးဆိုင္ရာစစ္သည္' ျဖစ္လာေစကာ အာဖဂန္ေတြ၊ ဆိုဗီယက္တပ္ေတြကို
တိုက္ခိုက္ဖို႔ အေမရိကန္အစိုးရက ေဒၚလာသန္း ၅ဝ သံုးစြဲခဲ့တယ္။

ဆိုဗီယက္တပ္ေတြ ထြက္ခြာသြားၿပီးေနာက္မွာ ဒီ ဘာသာေရးဆိုင္ရာစစ္သည္ အေတာ္မ်ားမ်ားဟာ
အယ္လ္ေကဒါ၊ တာလီဘန္နဲ႔ တျခား အၾကမ္းဖက္အဖြဲ႕ေတြကို ထူေထာင္ခဲ့ၾကတယ္။ အိုစမာ
ဘင္လာဒင္လို အၾကမ္းဖက္ေခါင္းေဆာင္တခ်ဳိ႕ဟာ အာဖဂန္နစၥတန္ - ပါကစၥတန္ ေဒသဝန္းက်င္
မွာေနခဲ့ၿပီး ၂ဝဝ၁ ခုႏွစ္၊ စက္တင္ဘာ ၁၁ ရက္ တိုက္ခိုက္မႈမ်ဳိးေတြလို ႏိုင္ငံတကာ အၾကမ္းဖက္
မႈမ်ဳိးေတြကို စည္း႐ံုးႏိုင္ဖို႔ စခန္းအျဖစ္အသံုးျပဳခဲ့တယ္။ တျခား အၾကမ္းဖက္သမားေတြကလည္း
အီဂ်စ္မွ ဖိလစ္ပိုင္ႏိုင္ငံအထိ သူတို႔ရဲ႕ ဇာတိႏိုင္ငံေတြဆီ ျပန္သြားၾကကာ အေနာက္အုပ္စုနဲ႔
ပတ္သက္လို႔ သူတို႔ထင္တဲ့ အစိုးရေတြအေပၚ အၾကမ္းဖက္တိုက္ခိုက္မႈေတြ ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကတယ္။

''ကြၽန္မတို႔ အခု တိုက္ခိုက္ေနတဲ့ျပႆနာ ကို ကြၽန္မတို႔ကပဲ ကူညီဖန္တီးခဲ့တယ္''လို႔ အဲဒီတုန္းက
အေမရိကန္ႏိုင္ငံျခားေရးဝန္ႀကီးျဖစ္တဲ့ ဟီလာရီကလင္တန္က ၂ဝ၁ဝ ျပည့္ႏွစ္က ဝန္ခံေျပာ
ဆိုခဲ့တယ္။

ဒါေတာင္ အေမရိကန္နဲ႔ အေနာက္အုပ္စု ႏိုင္ငံေတြအားလံုး အပါအဝင္တို႔ဟာ ဒီသင္ခန္းစာကို
ရရွိခဲ့ပံုမေပၚဘူး။ လစ္ဗ်ားေခါင္းေဆာင္ ကဒါဖီကို စစ္ေရးအရျဖဳတ္ခ်ဖို႔ အစီအစဥ္ကို ခ်ီတံုခ်တံု
ျဖစ္ေနတဲ့ သမၼတ အိုဘားမားကို အေပ်ာ့ဆြဲဆြဲခဲ့တဲ့ကိစၥမွာ ဟီလာရီကလင္တန္ဟာ အခရာျဖစ္
ခဲ့တယ္။ ဒီျဖစ္ရပ္ေၾကာင့္ အီရတ္ ၿပိဳကြဲပ်က္ျပားေအာင္ လုပ္ခဲ့သူဟာ သမၼတ ေဂ်ာ့ဒဗၺလ်ဴဘြတ္ရွ္လို႔
အမွတ္ရေနသလို သမၼတအိုဘားမားရဲ႕ အခ်က္အခ်ာက်တဲ့ အေမြကေတာ့ လစ္ဗ်ားကို ဝ႐ုန္း
သုန္းကား အေျခအေနေရာက္ေအာင္ လုပ္ခဲ့တာပဲျဖစ္တယ္။

ဆီးရီးယားမွာ စီအိုင္ေအဟာ အစြန္း မေရာက္ဘူးဆိုတဲ့ ဂ်ီဟဒ္သူပုန္အုပ္စုေတြကို ကူညီေထာက္ပံ့
မႈေပးေနျပန္ၿပီ။ ဒီအုပ္စု အေတာ္မ်ားမ်ားဟာ အယ္လ္ေကဒါလို အဖြဲ႕ေတြနဲ႔ ဆက္ႏႊယ္မႈရွိေနတယ္။
႐ုရွားကေတာ့ သူ႔ရဲ႕လူ သမၼတ အာဆတ္ကို က်ားကန္ေပးထားတယ္။ ဒီလိုလုပ္လို႔လည္း
၂ဝ၁၅ ခုႏွစ္တုန္းက ဆိုင္းႏိုင္းကြၽန္းဆြယ္အေပၚ ႐ုရွား ေလယာဥ္တစ္စင္း ပစ္ခ်ခံခဲ့ရတာက
မလိုလားတဲ့ ႏိုင္ငံေရးရလဒ္ရဲ႕ သာဓကတစ္ခု ျဖစ္ခဲ့တယ္။ အာဖဂန္နစၥတန္မွာ အေမရိကန္ကို
စစ္ေရးအရ ထြက္ခြာလို႔မရႏိုင္ေအာင္ တာလီဘန္ကို အသံုးခ်ဖို႔ ႐ုရွားကလည္း ႀကိဳးပမ္းေနတယ္။

ဂ်ီဟဒ္ ခံတပ္ႀကီးႏွစ္ခုျဖစ္တဲ့ ဆီးရီးယားနဲ႔ လစ္ဗ်ားတို႔ဟာ ဥေရာပရဲ႕ အိမ္ဦးနဲ႔ၾကမ္းျပင္လိုေနရာမွာ
ေရာက္ရွိေနကာ အရင္က ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္မႈေတြရဲ႕ ရလဒ္ေၾကာင့္ ျပင္သစ္၊ ဂ်ာမနီနဲ႔ UK
တို႔မွာ အၾကမ္းဖက္ တိုက္ခိုက္မႈေတြဟာ ပိုၿပီးျပင္းထန္လာေနတယ္။ ဒီအခ်ိန္အေတာအတြင္းမွာ
ဘင္လာဒင္ရဲ႕ အႏွစ္သက္ဆံုးသားျဖစ္တဲ့ ဟမ္ဇာ ဘင္လာဒင္ဟာ အယ္လ္ေကဒါရဲ႕ ကမၻာ
တစ္ဝန္းကြန္ရက္ကို ျပန္လည္အသက္ဝင္လာဖို႔ ႀကိဳးပမ္းေနတယ္။

ဟုတ္ပါတယ္။ အေရွ႕အလယ္ပိုင္းမွာ ျဖစ္ေနတဲ့ ဝ႐ုန္းသုန္းကားအေျခအေနနဲ႔ ပဋိပကၡေတြ
အဆံုးမသတ္ႏိုင္ေအာင္ ျဖစ္ပြား ေနတာဟာလည္း ေဒသတြင္းမွာရွိတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ တာဝန္
မကင္းပါဘူး။ ေဆာ္ဒီအာေရဗ်ဟာ ဂ်ီဟဒ္ကို ေငြေၾကးေထာက္ပံ့ေနတဲ့ ကာတာနဲ႔ သေဘာ
ကြဲလြဲခဲ့ေပမဲ့ ယီမင္မွာ အီရန္နဲ႔ ကိုယ္တိုင္မပါဝင္တဲ့ ရက္စက္ၾကမ္းၾကဳတ္တဲ့စစ္ပြဲကို ဆက္လက္
ဆင္ႏႊဲ ေနတာေၾကာင့္ အီရတ္နဲ႔ လစ္ဗ်ားတို႔လိုပဲ အင္အားအလြန္နည္းတဲ့ အစိုးရမ်ဳိးရွိတဲ့ ႏိုင္ငံ
အေျခအေနကို က်ေရာက္လုနီးပါး ျဖစ္လာခဲ့တယ္။

ဒါ့ျပင္ ေဆာ္ဒီအာေရဗ်ဟာ စစ္ေအးကာလ ဒုတိယပိုင္းမွစတင္ကာ သည္းမခံတဲ့ အစြန္းေရာက္
ဝါဟာဘီ အစၥလာမ္အယူကို ျပည္ပသို႔ ျပန္႔ပြားေစတဲ့ အဓိကႏိုင္ငံျဖစ္တယ္။
အေနာက္အုပ္စုႏိုင္ငံေတြက ဝါဟာဘီ အယူဝါဒ၁၉၇၉ ခုႏွစ္က အီရတ္က ရွီးယားေတာ္လွန္ေရး
တို႔လို ကြန္ျမဴနစ္ဝါဒအစား ေျဖေဆးလို႔ျမင္ခဲ့ၾကၿပီး အျပန္အလွန္ နားလည္မႈနဲ႔မေျပာဘဲ
သိသာစြာအားေပးခဲ့တယ္။ ေနာက္ဆံုးမွာ ဝါဟာဘီ အယူအဆဟာ ဆြန္နီအစၥလမၼစ္ အၾကမ္း
ဖက္မႈရဲ႕ အေျခခံျဖစ္လာကာ ေဆာ္ဒီအာေရဗ်ဟာ သူ႔ဖန္တီးမႈနဲ႔ ျပန္ၿခိမ္းေျခာက္ခံေနရတယ္။

ခ်ဥ္းကပ္မႈအသစ္ ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္လုပ္ဖို႔ေတာ့ လိုလာၿပီ။ ဘယ္ေနရာမွာမဆို အစၥလမၼစ္အစြန္း
ေရာက္ေတြကို လက္နက္တပ္ဆင္ေပးတာ၊ သို႔မဟုတ္ အားေပးေထာက္ပံ့တာဟာ ႏိုင္ငံတကာ
အၾကမ္းဖက္မႈ တိုးလာေစတယ္ဆိုတာကို လက္ခံကာ အဆင္ေျပတဲ့ မဟာမိတ္ေတြဖြဲ႕တာကို
ေရွာင္ၾကဥ္သင့္တယ္။ အစၥလာမ္အစြန္းေရာက္ရဲ႕ ဆိုးယုတ္တဲ့ သေဘာတရားကို လက္မခံေအာင္
စနစ္တက် ဝိုင္းဝန္းလုပ္ေဆာင္ရမယ္လို႔ ၿဗိတိသွ်ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ထရီဆာေမက ေျပာခဲ့တယ္။


(ဤေဆာင္းပါးသည္ Brahma Chellaney ၏ အာေဘာ္သာျဖစ္သည္။ သူသည္ နယူးေဒလီ
ၿမိဳ႕မွာ႐ံုးစိုက္တဲ့ Centre for Policy Research မွ မဟာဗ်ဴဟာ သင္ၾကားေလ့လာမႈဆိုင္ရာ
ပါေမာကၡျဖစ္သည္။)

- PROJECT SYNDICATE

ဤအေၾကာင္းအရာႏွင့္ ပက္သက္၍ ထင္ျမင္ခ်က္ေပးလိုပါက ...
[email protected] သို႔ ေပးပို႔ႏိုင္ပါသည္။


အၾကည့္အမ်ားဆံုုး - ကမာၻ႔သတင္း

အၾကည့္အမ်ားဆံုုး - အာရွသတင္း